NEDEN NSP?

2.6.8.CİNSEL SORUNLARIN ÇOK KATMANLI YAPISI

Giriş

İnsan yaşamının en karmaşık deneyimlerinden biri cinselliktir.
Cinsellik yalnızca biyolojik bir işlev değildir.
Aynı zamanda;
* bedensel,
* duygusal,
* ilişkisel,
* bilişsel,
* kimliksel
Boyutlar içeren çok katmanlı bir insan deneyimidir.
Bu nedenle cinsel yaşamda ortaya çıkan güçlüklerin yalnızca fiziksel süreçlerle açıklanması çoğu zaman yetersiz kalmaktadır.
Bazı bireyler herhangi bir fizyolojik engel bulunmamasına rağmen yoğun performans kaygısı yaşayabilmektedir.
Bazıları yakınlık kurmakta zorlanabilmektedir.
Bazıları cinsel deneyim sırasında yoğun öz eleştiri yaşayabilmektedir.
Bazıları ise cinsel yaşamlarını etkileyen ilişki örüntüleri içerisinde bulunabilmektedir.
Bu durum cinsel deneyimin yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyal süreçlerden de etkilendiğini göstermektedir.
NSP açısından cinsel sorunlar, nörolojik işlemleme, somatik organizasyon, duygusal deneyimler, öz bilinç değerlendirmeleri, kimlik yorumları ve davranışsal örüntülerin karşılıklı etkileşimi sonucunda ortaya çıkan çok katmanlı organizasyonlar olarak değerlendirilmektedir.

NSP Perspektifinden Cinsel Sorunlar

NSP kuramına göre cinsel deneyim yalnızca bedensel bir olay değildir.
Cinsel deneyim aynı zamanda bireyin:
* kendisiyle,
* bedeniyle,
* duygularıyla,
* partneriyle,
* kimliğiyle
Kurduğu ilişkinin de bir yansımasıdır.
Bu nedenle cinsel yaşamda yaşanan güçlükler çoğu zaman tek bir nedene indirgenemez.
Bazı bireylerde performans kaygısı ön plandayken, bazı bireylerde reddedilme korkusu, bazı bireylerde ise değersizlik algısı daha belirleyici olabilmektedir.
NSP açısından önemli olan, görünen davranışın altında çalışan çok katmanlı organizasyonun anlaşılmasıdır.

Nörolojik Katman Açısından Cinsel Sorunlar

NSP’ye göre birey cinsel deneyimi doğrudan yaşamaz.
Öncelikle deneyimi algılar ve anlamlandırır.
Bu nedenle kişinin cinselliğe ilişkin algıları, öğrenmeleri ve beklentileri önemli rol oynayabilmektedir.
Örneğin aynı deneyim:
Bir birey tarafından yakınlık,
Başka bir birey tarafından performans sınavı,
Bir başkası tarafından ise reddedilme riski
Olarak algılanabilmektedir.
Bu algısal farklılıklar cinsel deneyimin tamamını etkileyebilmektedir.

Somatik Katman Açısından Cinsel Sorunlar

NSP kuramında beden cinsel deneyimin merkezinde yer almaktadır.
Cinsel deneyim yalnızca zihinsel süreçlerden oluşmaz.
Bedensel rahatlık,
Gerginlik,
Nefes organizasyonu,
Kas tonusu,
Bedensel farkındalık
Cinsel deneyimi doğrudan etkileyebilmektedir.
Bazı bireyler yoğun bedensel gerginlik yaşayabilmekte, bazıları ise bedenlerinden uzaklaşmış hissedebilmektedir.
NSP açısından somatik organizasyon cinsel deneyimin temel bileşenlerinden biridir.

Duygusal Katman Açısından Cinsel Sorunlar

Cinsellik güçlü duygusal süreçler içermektedir.
Yakınlık,
Güven,
Aidiyet,
Heyecan,
Utanç,
Kaygı,
Reddedilme korkusu
Gibi birçok duygu cinsel deneyime eşlik edebilmektedir.
NSP açısından cinsel güçlüklerin önemli bir bölümü duyguların varlığından değil, bu duyguların nasıl yorumlandığından etkilenmektedir.
Örneğin kaygı yaşayan bir birey bu deneyimi tehdit olarak değerlendirebilirken, başka bir birey bunu doğal bir heyecan olarak yorumlayabilmektedir.

Öz Bilinç Katmanı Açısından Cinsel Sorunlar

NSP kuramında cinsel deneyimi etkileyen en önemli alanlardan biri öz bilinç katmanıdır.
Çünkü birey yalnızca deneyimi yaşamaz.
Aynı zamanda deneyim sırasında kendisini değerlendirmeye başlar.
Bu değerlendirmeler şu biçimlerde ortaya çıkabilmektedir:
“Yeterince iyi değilim.”
“Başarısız olacağım.”
“Partnerim beni yetersiz bulacak.”
“Beklentileri karşılayamayacağım.”
Bu tür değerlendirmeler bireyin dikkatini deneyimden uzaklaştırarak kendisine yöneltebilmektedir.
NSP açısından cinsel performans kaygısının önemli bir bölümü öz bilinç düzeyindeki bu değerlendirmelerle ilişkilidir.

Kimlik Katmanı Açısından Cinsel Sorunlar

Öz bilinç düzeyindeki tekrar eden değerlendirmeler zamanla kimlik organizasyonunu etkileyebilmektedir.
Birey zaman içerisinde:
“Ben çekici değilim.”
“Ben yeterli değilim.”
“Ben istenen biri değilim.”
“Ben başarısız bir partnerim.”
Şeklindeki yorumlar geliştirebilmektedir.
NSP açısından bu kimlik organizasyonları cinsel deneyim üzerinde güçlü etkiler oluşturabilmektedir.
Çünkü birey yalnızca cinsel deneyim yaşamaz.
Aynı zamanda cinsel deneyimi kendi kimliği üzerinden yorumlar.

Davranış Katmanı Açısından Cinsel Sorunlar

Davranış düzeyinde cinsel sorunlar farklı biçimlerde ortaya çıkabilmektedir.
Birey:
* yakınlıktan kaçınabilir,
* iletişim kurmakta zorlanabilir,
* performansa aşırı odaklanabilir,
* kendisini geri çekebilir,
* partneriyle duygusal mesafe oluşturabilir.
Bu davranışlar çoğu zaman daha derin katmanlarda çalışan süreçlerin görünür sonuçlarıdır.
Katmanlar Arası Etkileşim ve Cinsel Deneyim Döngüsü
NSP açısından cinsel güçlükler aşağıdaki örüntü üzerinden sürdürülebilmektedir:
Algısal Değerlendirme
↓
Bedensel Organizasyon
↓
Duygusal Deneyim
↓
Öz Değerlendirme
↓
Kimlik Yorumu
↓
Davranışsal Tepki
↓
İlişkisel Sonuç
↓
Önceki İnancın Güçlenmesi
Bu döngü tekrarlandıkça bireyin cinsel deneyime ilişkin beklentileri ve davranışları daha kalıcı hale gelebilmektedir.

Yakınlık, Güven ve Kimlik İlişkisi

NSP açısından cinsel deneyim yalnızca performansla ilgili değildir.
Cinsel deneyim aynı zamanda:
* güven,
* yakınlık,
* kabul görme,
* aidiyet,
* değerli hissetme
Gibi temel insani ihtiyaçlarla da ilişkilidir.
Bu nedenle cinsel yaşamda ortaya çıkan bazı güçlükler, yalnızca davranışsal düzeyde değil; öz bilinç ve kimlik organizasyonları düzeyinde de incelenmelidir.

Örnek Vaka Analizi

Bir bireyin partneri tarafından yeterince beğenilmediğini düşündüğünü varsayalım.
Bu düşünce algısal düzeyde tehdit olarak değerlendirilmektedir.
Bedensel gerginlik oluşmaktadır.
Kaygı yükselmektedir.
Birey kendisini yetersiz olarak değerlendirmektedir.
Bu değerlendirme zamanla kimlik düzeyinde “Ben çekici değilim.” yorumuna dönüşmektedir.
Sonuç olarak birey yakınlıktan kaçınmaya başlamaktadır.
Bu davranış ilişki içerisinde mesafe oluşturmakta ve başlangıçtaki korkuların güçlenmesine katkıda bulunmaktadır.

Araştırma Hipotezleri

Hipotez 1:
Olumsuz öz bilinç değerlendirmeleri arttıkça cinsel kaygı düzeyi artmaktadır.

Hipotez 2:
Kimlik düzeyindeki yetersizlik algıları cinsel yakınlıktan kaçınma davranışlarını yordamaktadır.

Hipotez 3:
Somatik gerginlik düzeyi arttıkça cinsel doyum düzeyi azalmaktadır.

Hipotez 4:
İlişkisel güven düzeyi arttıkça cinsel deneyime ilişkin olumlu değerlendirmeler artmaktadır.

Hipotez 5:
Öz bilinç ve kimlik düzeyindeki olumlu değişimler cinsel deneyim kalitesini artırmaktadır.

Kuramsal Sonuç

NSP açısından cinsel sorunlar yalnızca biyolojik süreçlerle açıklanamaz.
Cinsel deneyim; nörolojik işlemleme, somatik organizasyon, duygusal deneyimler, öz bilinç değerlendirmeleri, kimlik yorumları ve davranışsal örüntülerin karşılıklı etkileşimi sonucunda şekillenmektedir.
Bu nedenle cinsel yaşamda ortaya çıkan güçlüklerin anlaşılması için yalnızca görünen davranışlara değil, davranışları üreten çok katmanlı sistemlere de bakılması gerekmektedir.
NSP’nin çok katmanlı modeli, cinsel deneyimi ve cinsel güçlükleri bu bütüncül perspektif içerisinde kavramsallaştırmayı amaçlamaktadır.