BİLİMSEL ARAŞTIRMA ÇERÇEVESİ

5.5.NSP GEÇERLİLİK, GÜVENİLİRLİK ve BİLİMSEL DOĞRULAMA SÜRECİ

Giriş

Bir kuramın bilimsel olarak kabul görebilmesi yalnızca güçlü kavramlara sahip olmasıyla mümkün değildir.
Aynı şekilde bir ölçüm aracının geliştirilmiş olması da tek başına yeterli değildir.
Bilimsel açıdan asıl önemli olan, geliştirilen ölçüm araçlarının gerçekten ölçmek istediği yapıları ne ölçüde değerlendirebildiğinin ortaya konulmasıdır.
Bu nedenle NSP’nin bilimsel gelişim sürecindeki en kritik aşamalardan biri geçerlilik, güvenilirlik ve bilimsel doğrulama çalışmalarının yürütülmesidir.
Çünkü öz bilinç, kimlik organizasyonu, kimlik barkodu, yaşam döngüsü ve açık kayıt gibi kavramlar ancak bilimsel yöntemlerle değerlendirildiğinde akademik literatürde anlamlı bir yer bulabilir.
Bu nedenle NSP’nin gelecekteki bilimsel gelişimi, araştırma ve doğrulama süreçlerinin niteliğiyle doğrudan ilişkilidir.

NSP’de Bilimsel Doğrulama Yaklaşımı

NSP, değişmez ve sorgulanamaz bir sistem olarak tasarlanmamıştır.
Tam tersine, araştırmalarla gelişmeye açık bir model olarak yapılandırılmıştır.
Bilimsel yaklaşımın temelinde de bu anlayış bulunmaktadır.
Bir kuramın değeri yalnızca doğrulanmasında değil, araştırılabilir ve sınanabilir olmasında da ortaya çıkmaktadır.
Bu nedenle NSP açısından bilimsel doğrulama süreci;
* Kavramların ölçülebilir hale getirilmesini,
* Ölçüm araçlarının değerlendirilmesini,
* Hipotezlerin test edilmesini,
* Bulguların eleştirel biçimde incelenmesini,
Kapsayan sürekli bir gelişim süreci olarak değerlendirilmektedir.

Geçerlilik Kavramı

Geçerlilik, bir ölçüm aracının ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde değerlendirebildiği ile ilgilidir.
Başka bir ifadeyle;
Bir ölçek öz bilinç düzeyini ölçtüğünü iddia ediyorsa gerçekten öz bilinç düzeyini mi ölçmektedir?
Bir envanter kimlik barkodlarını değerlendirdiğini iddia ediyorsa gerçekten bu yapıları mı değerlendirmektedir?
Bu sorular geçerlilik çalışmalarının temelini oluşturmaktadır.
NSP’nin bilimsel gelişim sürecinde farklı geçerlilik türlerinin değerlendirilmesi planlanmaktadır.

İçerik Geçerliliği

İçerik geçerliliği, geliştirilen maddelerin ölçülmek istenen kavramı ne ölçüde temsil ettiğini değerlendirmektedir.
Bu amaçla:
* Klinik psikologlar,
* Psikolojik danışmanlar,
* Psikiyatristler,
* Ölçme ve değerlendirme uzmanları,
* Davranış bilimleri araştırmacıları,
Gibi farklı alanlardan uzman görüşleri alınabilir.
Amaç, oluşturulan maddelerin kuramsal yapıyı yeterince temsil edip etmediğini değerlendirmektir.

Yapı Geçerliliği

Yapı geçerliliği, ölçeğin kuramsal olarak öngörülen boyutları ne ölçüde yansıttığını değerlendirmektedir.
Bu süreçte:
* Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA)
* Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)
Gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Örneğin NSP Öz Bilinç Envanteri içerisinde tanımlanan:
* Öz değer,
* Öz yeterlilik,
* Görünürlük,
* Kabul edilme,
Boyutlarının gerçekten ayrı yapılar oluşturup oluşturmadığı araştırılabilir.

Ölçüt Geçerliliği

NSP envanterlerinden elde edilen puanların mevcut psikolojik ölçüm araçlarıyla ilişkisi incelenebilir.
Örneğin:
* Öz saygı ölçekleri,
* Yaşam doyumu ölçekleri,
* Psikolojik iyi oluş ölçekleri,
* Kaygı ve depresyon ölçekleri,
İle NSP ölçümleri arasındaki ilişkiler değerlendirilebilir.
Bu çalışmalar NSP kavramlarının psikolojik işlevselliğini anlamaya katkı sağlayabilir.

Güvenilirlik Kavramı

Bir ölçüm aracının geçerli olması kadar güvenilir olması da önemlidir.
Güvenilirlik, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ifade etmektedir.
Bir ölçek farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verebiliyor mu?
Aynı yapıyı ölçen maddeler birbiriyle uyumlu çalışıyor mu?
Bu sorular güvenilirlik çalışmalarının temelini oluşturmaktadır.

İç Tutarlılık Analizleri

Ölçek maddelerinin birbirleriyle ne kadar uyumlu çalıştığını değerlendirmek amacıyla:
* Cronbach Alfa katsayısı,
* McDonald’s Omega katsayısı,
* Madde toplam korelasyonları,
İncelenebilir.
Bu analizler ölçeğin bütünlüğü hakkında bilgi sağlayacaktır.
Test-Tekrar Test Güvenilirliği
Ölçüm aracının zaman içerisindeki kararlılığı değerlendirilebilir.
Belirli aralıklarla yapılan tekrar uygulamalar sonucunda elde edilen puanların tutarlılığı incelenebilir.
Bu süreç özellikle öz bilinç ve kimlik organizasyonları gibi daha kararlı yapılar açısından önem taşımaktadır.

Bilimsel Doğrulama Süreci

NSP’nin bilimsel doğrulama modeli çok aşamalı bir araştırma programı üzerine kurulmalıdır.

Aşama 1: Kavramsal Doğrulama
Kavramsal yapıların açık biçimde tanımlanması.

Aşama 2: Ölçüm Araçlarının Geliştirilmesi
Envanterlerin hazırlanması ve pilot çalışmaların yürütülmesi.

Aşama 3: Psikometrik Analizler
Geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarının gerçekleştirilmesi.

Aşama 4: Hipotez Testleri
Kuramsal modelde tanımlanan ilişkilerin araştırılması.

Aşama 5: Yapısal Model Testleri
NSP Kavramsal Araştırma Modelinin istatistiksel yöntemlerle değerlendirilmesi.

Aşama 6: Müdahale Araştırmaları
NSP uygulamalarının etkililiğinin incelenmesi.

Aşama 7: Uzunlamasına Araştırmalar
Değişimin zaman içerisindeki sürdürülebilirliğinin değerlendirilmesi.

Müdahale Araştırmalarının Önemi

NSP açısından yalnızca kavramların ölçülmesi yeterli değildir.
Aynı zamanda NSP müdahalelerinin etkilerinin de araştırılması gerekmektedir.
Bu amaçla:
* Ön test–son test çalışmaları,
* Kontrol gruplu araştırmalar,
* Yarı deneysel çalışmalar,
* Boylamsal araştırmalar,
Planlanabilir.
Bu çalışmalar NSP’nin uygulama boyutunun bilimsel olarak değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

Akademik Literatüre Katkı Potansiyeli

Öz bilinç, kimlik organizasyonu, kimlik barkodu ve yaşam döngüsü gibi kavramlar sistematik biçimde araştırılabildiği takdirde NSP’nin davranış bilimleri literatürüne katkı sağlama potansiyeli bulunmaktadır.
Ancak bu katkının gerçekleşebilmesi için kuramsal açıklamaların ampirik verilerle desteklenmesi gerekmektedir.
Bu nedenle bilimsel doğrulama süreci NSP’nin geleceği açısından merkezi öneme sahiptir.

Sonuç

NSP Geçerlilik, Güvenilirlik ve Bilimsel Doğrulama Süreci, kuramın bilimsel gelişiminde temel yapı taşlarından birini oluşturmaktadır.

Bu süreç; kavramların tanımlanmasından ölçek geliştirmeye, psikometrik analizlerden deneysel araştırmalara kadar uzanan kapsamlı bir araştırma programını içermektedir.
NSP’nin akademik gelişimi yalnızca yeni kavramlar üretmekle değil, bu kavramları bilimsel yöntemlerle değerlendirmekle mümkün olacaktır.
Bu nedenle geçerlilik, güvenilirlik ve bilimsel doğrulama çalışmaları NSP’nin kuramsal gücünü araştırma verileriyle destekleyen temel mekanizma olarak değerlendirilmektedir.
Bilimsel gelişim, açıklama ile başlar; ancak doğrulama ile güçlenir.
NSP’nin gelecekteki akademik yolculuğu da bu doğrulama sürecinin niteliğiyle şekillenecektir.