DEĞİŞİM NASIL GERÇEKLEŞİR?

3.4.NSP MÜDAHALE NOKTALARI MODELİ

NSP kuramını geliştirirken üzerinde en fazla düşündüğüm konulardan biri şuydu:
Bir insanın yaşamında sorun oluşturan şey nedir?
Daha da önemlisi;
Bir insanın yaşamında dönüşüm oluşturacak nokta neresidir?
Çünkü yıllar boyunca gözlemlediğim önemli bir gerçek vardı.
Birçok yaklaşım aynı sonuca farklı yerlerden müdahale etmeye çalışıyordu.
Kimileri davranışa odaklanıyordu.
Kimileri düşünceye odaklanıyordu.
Kimileri geçmiş yaşantılara odaklanıyordu.
Kimileri yalnızca duygular üzerinde çalışıyordu.
Ancak insan sistemi incelendiğinde görülen şey şuydu:
Aynı sonuç, farklı organizasyonlardan beslenebiliyordu.
Örneğin erteleme davranışı yaşayan iki insan düşünelim.
Dışarıdan bakıldığında davranış aynıdır.
İkisi de erteliyordur.
Ancak birinin ertelemesi başarısızlık korkusundan kaynaklanabilir.
Diğerinin ertelemesi görünür olma kaygısından kaynaklanabilir.
Bir başkasının ertelemesi değersizlik organizasyonundan kaynaklanabilir.
Bir diğerinin ertelemesi ise kimlik çatışmasından beslenebilir.
Davranış aynı görünse de sistem farklıdır.
İşte bu nedenle NSP’nin temel yaklaşımı davranışa değil, davranışı üreten organizasyona odaklanmaktır.
Bu anlayış doğrultusunda NSP Müdahale Noktaları Modeli geliştirilmiştir.
Bu model, insan sisteminde dönüşüm oluşturabilecek temel müdahale alanlarını açıklamaktadır.

Müdahale Noktası Nedir?

NSP açısından müdahale noktası, bireyin yaşamında ortaya çıkan sonuçları etkileyen organizasyon alanlarından herhangi biridir.
Bu alanlar birbirinden bağımsız değildir.
Her biri diğerini etkiler.
Bu nedenle bir noktada gerçekleşen değişim, sistemin diğer alanlarında da değişim oluşturabilir.
Ancak hangi noktaya müdahale edileceği, bireyin organizasyon yapısına göre belirlenmelidir.
Çünkü NSP açısından önemli olan teknik uygulamak değil, doğru organizasyonu anlamaktır.

Birinci Müdahale Noktası: Anlam Sistemi

İnsan yaşadığı olaylardan çok, yaşadığı olaylara verdiği anlamlardan etkilenir.
Bu nedenle birçok yaşam sonucu, olayların kendisinden değil, olaylara yüklenen anlamlardan beslenmektedir.
Bazı insanlar bir başarısızlığı öğrenme deneyimi olarak yorumlayabilir.
Bazıları ise aynı deneyimi yetersizlik kanıtı olarak değerlendirebilir.
Olay aynıdır.
Ancak anlam farklıdır.
Bu nedenle NSP açısından ilk müdahale alanlarından biri anlam sistemidir.
Çünkü anlam değiştiğinde deneyimin sistem üzerindeki etkisi de değişmeye başlar.

İkinci Müdahale Noktası: Duygusal Organizasyon

Birçok davranışın arkasında çözülmemiş duygusal organizasyonlar bulunmaktadır.
Korkular…
Utançlar…
Suçluluklar…
Reddedilme deneyimleri…
Değersizlik hisleri…
Çoğu zaman yaşamın farklı alanlarında etkisini sürdürmektedir.
NSP açısından duygular sorun değildir.
Duygular sistem hakkında bilgi veren göstergelerdir.
Bu nedenle duygusal organizasyonların anlaşılması ve dönüştürülmesi önemli müdahale alanlarından biridir.

Üçüncü Müdahale Noktası: Somatik Organizasyon

İnsan yalnızca zihinsel bir sistem değildir.
İnsan aynı zamanda bedensel bir sistemdir.
Bazı deneyimler düşünsel olarak unutulabilir.
Ancak bedensel organizasyon etkisini sürdürebilir.
Bu nedenle NSP açısından beden yalnızca sonuçların yaşandığı alan değildir.
Beden aynı zamanda müdahale alanlarından biridir.
Çünkü bazı kayıtlar düşüncede değil, somatik organizasyon içerisinde yaşamaya devam etmektedir.

Dördüncü Müdahale Noktası: Öz Bilinç Organizasyonu

NSP insan modelinin merkezinde öz bilinç bulunmaktadır.
Çünkü insan yaşamını büyük ölçüde kendisini nasıl deneyimlediğine göre yaşamaktadır.
Kendisini değersiz deneyimleyen biri ile değerli deneyimleyen biri aynı dünyaya farklı gözlerle bakabilir.
Kendisini görünmez deneyimleyen biri ile görünür deneyimleyen biri aynı fırsatları farklı değerlendirebilir.
Bu nedenle öz bilinç, NSP’nin en güçlü müdahale alanlarından biridir.
Çünkü öz bilinç değiştiğinde yaşamın birçok alanı değişmeye başlayabilir.

Beşinci Müdahale Noktası: Kimlik Organizasyonu

Birçok insan davranışlarını değiştirmeye çalışmaktadır.
Ancak davranışları yöneten kimlik organizasyonlarına dokunmamaktadır.
Oysa NSP açısından insan çoğu zaman düşündüğü gibi değil, kendisini kim olarak deneyimliyorsa o şekilde yaşamaktadır.
Bu nedenle kimlik organizasyonu değişimin merkez alanlarından biridir.
Kimlik değiştiğinde seçimler değişebilir.
Davranışlar değişebilir.
İlişkiler değişebilir.
Yaşam yönü değişebilir.

Altıncı Müdahale Noktası: Kimlik Barkodu

NSP’nin özgün alanlarından biri de kimlik barkodu yaklaşımıdır.
Bazı insanlar farklı sahnelerde aynı yaşamı yaşamaktadır.
Farklı ilişkiler…
Farklı işler…
Farklı çevreler…
Ancak aynı sonuçlar…
Bu durum çoğu zaman kimlik barkodunun etkisiyle oluşmaktadır.
Bu nedenle kalıcı dönüşüm yalnızca davranışları değil, tekrar eden yaşam organizasyonlarını da anlamayı gerektirir.

Yedinci Müdahale Noktası: Yaşam Döngüleri

İnsan yaşamında tekrar eden örüntüler bulunmaktadır.
Bu örüntüler bazen ilişkilere yansır.
Bazen başarı alanına yansır.
Bazen para yönetimine yansır.
Bazen görünürlük alanına yansır.
NSP açısından yaşam döngüleri yalnızca sonuç değildir.
Aynı zamanda müdahale alanıdır.
Çünkü tekrar eden döngüler anlaşıldığında onları üreten organizasyonlar da görünür hale gelir.

NSP Açısından Doğru Müdahale

Bu bölümün en önemli noktası şudur:
NSP açısından doğru müdahale, en hızlı müdahale değildir.
Doğru müdahale, organizasyonu anlayan müdahaledir.
Çünkü aynı davranış farklı organizasyonlardan beslenebilir.
Bu nedenle NSP uygulayıcısının temel görevi davranışla mücadele etmek değildir.
Temel görev, davranışı üreten organizasyonu anlamaktır.
Sorun çoğu zaman görünen yerde değildir.
Sorun, görünen sonucu üreten görünmeyen sistemdedir.

Sonuç

NSP Müdahale Noktaları Modeli, insan yaşamındaki değişimin hangi alanlarda gerçekleşebileceğini açıklayan bütüncül bir çerçeve sunmaktadır.