NEDEN NSP?

2.8.NSP İNSAN MODELİNİN GENEL KURAMSAL ÇERÇEVESİ ve BÖLÜM SONU DEĞERLENDİRMESİ

Bu bölüm boyunca insanı anlamaya yönelik farklı kuramsal alanları ele aldık.
Düşünceyi inceledik.
Duyguları inceledik.
Somatik kayıtları inceledik.
Öz bilinç yapılanmalarını inceledik.
Kimlik organizasyonlarını inceledik.
Kimlik çatışmalarını, yaşam döngülerini ve kimlik barkodu kavramlarını değerlendirdik.
Bütün bu çalışmaların sonunda ulaştığımız temel soru şudur:
İnsan kimdir ve yaşamını gerçekte ne belirlemektedir?
NSP kuramı bu soruya tek boyutlu bir cevap vermemektedir.
Çünkü insan tek boyutlu bir varlık değildir.
İnsan yalnızca düşünen bir varlık değildir.
İnsan yalnızca hisseden bir varlık değildir.
İnsan yalnızca davranan bir varlık da değildir.
İnsan; düşünceleri, duyguları, somatik kayıtları, öz bilinç yapılanmaları, kimlik organizasyonları ve yaşam deneyimleri arasındaki etkileşimlerden oluşan dinamik bir sistemdir.
Bu nedenle NSP insanı açıklarken tek bir noktaya odaklanmak yerine bütünsel bir insan modeli ortaya koymayı amaçlamaktadır.

NSP İnsan Modelinin Temel Varsayımı

NSP kuramının temel varsayımı şudur:
İnsan yaşamını olaylara göre değil, kendisini deneyimleme biçimine göre yaşar.
Bu ifade ilk bakışta basit gibi görünse de NSP’nin bütün kuramsal yapısının merkezinde yer almaktadır.
Çünkü aynı olay farklı insanlarda farklı sonuçlar oluşturabilmektedir.
Aynı koşullar içerisinde yaşayan insanlar farklı yaşamlar kurabilmektedir.
Aynı fırsatlar bazı insanlar tarafından değerlendirilirken bazı insanlar tarafından kaçırılabilmektedir.
Bu farklılıkların nedeni yalnızca dış koşullar değildir.
Bu farklılıkların önemli bir bölümü bireyin öz bilinç ve kimlik organizasyonlarıyla ilişkilidir.
İnsan çoğu zaman yaşadığı olaylardan değil, yaşadığı olayları kim olarak deneyimlediğinden etkilenmektedir.

NSP İnsan Sisteminin Katmanları

Bu kitap boyunca ortaya koyduğumuz NSP İnsan Modeli birbirini etkileyen çok katmanlı bir yapıdan oluşmaktadır.
Düşünce Katmanı
İnsan yaşadığı olayları anlamlandırmaya çalışır.
Bu anlamlandırma süreci düşünce sistemini oluşturur.
Ancak NSP açısından düşünce çoğu zaman başlangıç noktası değil, daha derindeki organizasyonların zihinsel yansımasıdır.
Duygu Katmanı
Duygular sistemin iç işleyişine dair bilgi taşıyan önemli göstergelerdir.
Korkular, öfkeler, suçluluklar, değersizlik hisleri ve diğer duygusal deneyimler insanın iç dünyasında olup biten süreçleri görünür hale getirir.
Somatik Katman
Beden yalnızca biyolojik bir yapı değildir.
Beden aynı zamanda yaşanmışlıkların taşıyıcısıdır.
Bazı kayıtlar düşüncede unutulabilir.
Ancak beden bu kayıtları taşımaya devam edebilir.
Bu nedenle NSP insanı yalnızca zihinsel değil, somatik boyutuyla da ele almaktadır.

Öz Bilinç Katmanı
Öz bilinç NSP insan modelinin merkezinde yer almaktadır.
Bireyin kendisini nasıl deneyimlediği, yaşamı nasıl yorumladığı ve kendisiyle nasıl bir ilişki kurduğu bu alanda şekillenmektedir.
Öz bilinç insanın görünmeyen merkezidir.
Kimlik Katmanı
Kimlik, öz bilincin yaşam içerisindeki organizasyonudur.
İnsan yaşamını çoğu zaman sahip olduğu kimliğin sınırları içerisinde kurmaktadır.
Bu nedenle kimlik, davranışların ve yaşam seçimlerinin önemli belirleyicilerinden biridir.
Kimlik Barkodu ve Yaşam Döngüleri
NSP kuramının özgün kavramlarından biri kimlik barkodu yaklaşımıdır.
Bu yaklaşıma göre insan yaşamındaki birçok tekrar eden örüntü rastlantısal değildir.
Tekrarlayan ilişkiler…
Tekrarlayan başarısızlıklar…
Tekrarlayan korkular…
Tekrarlayan değersizlik deneyimleri…
çoğu zaman belirli öz bilinç ve kimlik organizasyonlarının ürünüdür.
İnsan farklı sahnelerde aynı hikâyeyi yaşayabilir.
Çünkü değişmeyen şey çoğu zaman dış dünya değil, iç organizasyondur.
Bu nedenle yaşam döngülerini anlamak isteyen kişi yalnızca sonuçlara değil, sonuçları üreten yapılara da bakmalıdır.

NSP Açısından Sorun Nedir?

NSP’nin en önemli ayrımlarından biri sorun kavramına bakış açısında ortaya çıkmaktadır.
Çoğu yaklaşım sorunu ortadan kaldırmaya çalışır.
NSP ise öncelikle sorunu anlamaya çalışır.
Çünkü bir davranış yalnızca davranış değildir.
Bir duygu yalnızca duygu değildir.
Bir korku yalnızca korku değildir.
Bunların her biri daha büyük bir organizasyonun görünür hale gelmiş parçaları olabilir.
Bu nedenle NSP açısından önemli olan yalnızca sonucu değiştirmek değil, sonucu üreten sistemi anlamaktır.
NSP Açısından Değişim Nedir?
Bu bölüm boyunca üzerinde durduğumuz temel konulardan biri de değişim kavramı olmuştur.
NSP açısından değişim yalnızca davranışların farklılaşması değildir.
Çünkü davranışlar değişebilir ve yeniden eski haline dönebilir.
Gerçek değişim daha derin bir süreçtir.
Gerçek değişim, bireyin kendisiyle kurduğu ilişkinin dönüşmesidir.
İnsan kendisini farklı deneyimlemeye başladığında öz bilinç değişmeye başlar.
Öz bilinç değiştiğinde kimlik değişmeye başlar.
Kimlik değiştiğinde davranışlar değişmeye başlar.
Davranışlar değiştiğinde yaşam sonuçları değişmeye başlar.
Bu nedenle NSP açısından dönüşüm dış dünyadan çok iç dünyada başlayan bir süreçtir.

NSP İnsan Modelinin Kuramsal Sonucu

Bu kitapta ortaya konulan NSP İnsan Modeli, insan davranışlarını tek bir değişkene indirgemeyen bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır.
Bu model;
* Düşünceyi,
* Duyguyu,
* Somatik deneyimi,
* Öz bilinci,
* Kimliği,
* Kimlik barkodlarını,
* Yaşam döngülerini,
Aynı sistem içerisinde değerlendirmektedir.
Bu nedenle NSP, insanı yalnızca davranışları üzerinden açıklayan bir model değildir.
NSP, insanın kendi iç organizasyonunu anlamaya çalışan bir modeldir.

Üçüncü Bölüme Geçiş

Buraya kadar olan bölümde NSP’nin kuramsal temelleri ele alınmıştır.
İnsan sisteminin nasıl çalıştığı açıklanmış, öz bilinç ve kimlik organizasyonlarının yaşam üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir.
Ancak bir kuram yalnızca açıklama yapmakla sınırlı kalamaz.
Bir kuram aynı zamanda uygulamaya dönüşebilmelidir.
Bu nedenle kitabın bundan sonraki bölümünde NSP’nin uygulama modelleri, değişim mekanizmaları ve teknik süreçleri ele alınacaktır.
Çünkü insanı anlamak önemli olmakla birlikte, dönüşümün nasıl gerçekleşeceğini ortaya koymak da en az bunun kadar önemlidir.
Üçüncü bölümde artık kuramsal açıklamalardan uygulama alanına geçilecek ve NSP’nin değişim süreçlerinde kullandığı temel teknik modeller ayrıntılı biçimde incelenecektir.
Bölüm Sonu Değerlendirmesi
Bu bölümün sonunda ulaştığımız temel sonuç şudur:
İnsan yaşamını yalnızca olaylar belirlemez.
İnsan yaşamını yalnızca düşünceler de belirlemez.
İnsan yaşamını büyük ölçüde kendisini nasıl deneyimlediği belirler.
Bu nedenle kalıcı değişim, insanın dış dünyasını değiştirmesinden önce kendi iç dünyasında kurduğu organizasyonu anlamasıyla başlar.
NSP’nin ortaya koyduğu insan modeli de tam olarak bu anlayış üzerine kurulmuştur.
Çünkü insanın yaşamındaki en büyük değişim, çoğu zaman hayatını değiştirmesiyle değil; kendisini deneyimleme biçimini değiştirmesiyle başlar.