NEDEN NSP?

2.7.4.NSP KİMLİK DÖNÜŞÜM MODELİ

NSP kuramını geliştirirken üzerinde en fazla düşündüğüm konulardan biri şuydu:
İnsan gerçekten değişebilir mi?
Bu sorunun cevabı ilk bakışta oldukça kolay görünmektedir.
Çünkü günlük yaşamda insanların davranışlarının değiştiğini görebiliriz.
Alışkanlıklar değişebilir.
Kararlar değişebilir.
İlişkiler değişebilir.
Meslekler değişebilir.
Hatta yaşam tarzları bile değişebilir.
Ancak benim için asıl soru hiçbir zaman davranışların değişip değişmediği olmadı.
Asıl soru şuydu:
İnsan kendisini deneyimleme biçimini değiştirebilir mi?
Çünkü yıllar boyunca yaptığım çalışmalar bana önemli bir gerçeği gösterdi:
Birçok insan yaşamını değiştirmeye çalışıyor, fakat yaşamını üreten kimliği değiştirmiyor.
Bu nedenle değişim girişimleri çoğu zaman geçici sonuçlar üretebiliyor.
İnsan yeni davranışlar öğrenebiliyor ancak eski kimlik organizasyonu yaşamaya devam ettiği için sistem zamanla eski örüntülerine geri dönebiliyor.
İşte NSP Kimlik Dönüşüm Modeli bu gözlemden doğmuştur.
Bu modele göre gerçek dönüşüm davranış düzeyinde değil, kimlik düzeyinde gerçekleşir.
Çünkü insan yaşamını yalnızca ne yaptığına göre değil, kendisini kim olarak deneyimlediğine göre kurmaktadır.

Kimlik Nedir?

NSP açısından kimlik, kişinin kendisi hakkında oluşturduğu en derin organizasyonlardan biridir.
Kimlik yalnızca kişinin kendisini tanımladığı birkaç kelimeden ibaret değildir.
Kimlik;
* Kendisini nasıl gördüğü,
* Yaşamda nasıl bir yere sahip olduğuna inandığı,
* Neyi hak ettiğini düşündüğü,
* Neyi mümkün gördüğü,
* Nelerden kaçındığı,
* Nasıl ilişkiler kurduğu,
* Nasıl seçimler yaptığı,
Gibi birçok sürecin merkezinde yer alan organizasyon sistemidir.
Bu nedenle kimlik, insan yaşamının görünmeyen mimarlarından biridir.

Kimlik Nasıl Oluşur?

NSP’ye göre kimlik doğuştan hazır halde gelen bir yapı değildir.
Kimlik zaman içerisinde oluşur.
Yaşanan deneyimler çeşitli anlamlar üretir.
Bu anlamlar duygusal kayıtlar oluşturur.
Duygusal kayıtlar öz bilinç yapılanmalarını etkiler.
Öz bilinç yapılanmaları zamanla tekrar eden sonuçlar üretir.
Tekrarlanan sonuçlar ise kimlik organizasyonuna dönüşür.
Bu nedenle kimlik çoğu zaman yaşanmış deneyimlerin değil, yaşanmış deneyimlere verilen anlamların ürünüdür.
Bir çocuk bir hata yapabilir.
Bu hata yalnızca bir deneyim olarak kalabilir.
Ya da çocuk bu deneyimden:
“Ben yetersizim.”
sonucunu çıkarabilir.
Yıllar içerisinde bu sonuç bir öz bilinç kaydına, ardından bir kimlik organizasyonuna dönüşebilir.
Kimlik Nasıl Sürdürülür?
Kimlik yalnızca oluşmaz.
Aynı zamanda kendisini korur.
NSP açısından insan sistemi sahip olduğu kimliği doğrulama eğilimindedir.
Bu nedenle kişi çoğu zaman bilinçli hedeflerinden çok, kimliğine uygun sonuçlar üretir.
Kendisini değersiz gören kişi değer gördüğü ortamları sürdüremeyebilir.
Kendisini başarısız gören kişi başarılarını küçümseyebilir.
Kendisini görünmez gören kişi görünür olmaktan kaçınabilir.
Bu durum çoğu zaman bilinçli bir tercih değildir.
Kimlik organizasyonunun doğal sonucudur.
Sistem sahip olduğu yapıyı korumaya çalışmaktadır.
Kimlik Dönüşümü Nasıl Başlar?
Kimlik dönüşümü, bireyin kendisini nasıl deneyimlediğini fark etmesiyle başlar.
Birçok insan yaşamındaki sorunlara odaklanır.
Ancak NSP açısından daha önemli olan soru şudur:
Bu yaşamı kuran kimlik organizasyonu nedir?
Çünkü sorun çoğu zaman görünen sonuçlarda değil, o sonuçları üreten organizasyondadır.
Kimlik dönüşümünün ilk adımı kişinin kendisini tanıması değil, kendisini nasıl deneyimlediğini fark etmesidir.
Bu farkındalık, dönüşümün başlangıç noktasıdır.

Kimlik Dönüşümünün Beş Aşaması

NSP Kimlik Dönüşüm Modeli beş temel aşamadan oluşmaktadır.

1. Kimliğin Fark Edilmesi
Birey yaşamındaki tekrar eden örüntüleri görmeye başlar.
Sürekli aynı sonuçların neden oluştuğunu sorgular.
Yaşamındaki görünmeyen kimlik etkilerini fark eder.

2. Kimliğin Kaynaklarının İncelenmesi
Kimliği oluşturan yaşantılar, anlamlandırmalar ve öz bilinç kayıtları değerlendirilir.
Kimlik yapısının hangi süreçlerden beslendiği anlaşılmaya çalışılır.

3. Kimliğin Sorgulanması
Birey mevcut kimlik organizasyonunun mutlak gerçek olmadığını fark etmeye başlar.
Yıllardır taşıdığı tanımların yaşamını nasıl etkilediğini görür.

4. Kimlik Organizasyonunun Yeniden Yapılandırılması
Öz bilinç düzeyindeki dönüşümler kimlik organizasyonunu etkilemeye başlar.
Kişi kendisini deneyimleme biçiminde yeni organizasyonlar oluşturmaya başlar.

5. Kimliğin Yaşama Entegre Edilmesi
Dönüşüm yalnızca içsel farkındalık olarak kalmaz.
İlişkilere, seçimlere, davranışlara ve yaşam tasarımına yansımaya başlar.
Yeni kimlik organizasyonu yaşam içerisinde karşılığını bulur.

NSP Açısından Gerçek Dönüşüm

NSP açısından gerçek dönüşüm, kişinin farklı davranmaya başlaması değildir.
Gerçek dönüşüm, kişinin kendisini farklı deneyimlemeye başlamasıdır.
Çünkü insan davranışlarını değiştirdiğinde yaşamında bazı sonuçlar değişebilir.
Ancak insan kendisini deneyimleme biçimini değiştirdiğinde yaşamının tamamı değişmeye başlayabilir.
Bu nedenle NSP’nin temel amacı davranış üretmek değildir.
Amaç, bireyin öz bilinç ve kimlik organizasyonlarında dönüşüm oluşturmaktır.
Çünkü kalıcı değişim çoğu zaman dış dünyada değil, insanın kendi iç dünyasında kendisiyle kurduğu ilişkinin dönüşmesiyle başlar.

Sonuç

NSP Kimlik Dönüşüm Modeli, insan değişimini davranışsal bir süreçten çok daha geniş bir çerçevede ele almaktadır.
Bu modele göre kimlik; oluşan, sürdürülen ve dönüştürülebilen dinamik bir organizasyondur.
İnsan yaşamındaki birçok sonuç, sahip olduğu kimlik yapısının doğal yansımalarıdır.
Bu nedenle kalıcı değişim yalnızca yeni davranışlar öğrenmekle değil, bireyin kendisini kim olarak deneyimlediğini dönüştürebilmesiyle mümkün hale gelir.
NSP’nin temel yaklaşımı da tam olarak bu noktada ortaya çıkmaktadır:
İnsan yaşamını değiştirmeye çalışmadan önce, yaşamını üreten kimliği anlamalıdır.
Çünkü yaşam çoğu zaman olayların değil, o olayları yaşayan kimliğin aynasıdır.